Bilim

ABD’nin Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, 53 yıl sonra Ay’a dönüleceği için büyük önem arz eden “Artemis 2” görevini mart ayına ertelemek zorunda kaldı. Bunun arkasında SLS (Space Launch System) roketi için gerçekleştirilen yakıt testlerinde karşılaşılan sızıntı yer alıyor. Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’ndeki denemelerde roket ile fırlatma platformu arasındaki bağlantıda hidrojen sızıntısı tespit eden kurum, bu yüzden kalkışı bir ay daha erteledi. NASA tarafından resmi olarak duyurulduğu kadarıyla “Artemis 2” görevi ile Ay’a gidecek astronotlar; Reid Wiseman, Victor Glover, Jeremy Hansen ve Christina Hammock Koch olacak. Belirlenen isimlerden Reid Wiseman, Victor Glover ve Christina Hammock Koch ABD adına, Jeremy Hansen ise Kanada adına görevde yer alacak.

İnsansı robot alanında öne çıkan girişimlerden Figure AI, yeni insansı robot yönetim modeli Helix 02’yi tanıttı. Yeni yazılım altyapısı hakkında yaptığı açıklamada, “Helix 02, şimdiye kadarki en yetenekli insansı robot yönetim modelimiz. Tüm vücudu yöneten tek bir sinir sistemi sayesinde robotumuz hassas beceri gerektiren uzun süreli işleri kendi başına yapabiliyor.” ifadelerini kullanan şirket, “Helix 02, Helix’in yalnızca göğüs bölümüne özel kontrol altyapısını robotun tamamına yayıyor; yürüme, objeleri hareket ettirme ve dengede kalma süreçlerini tek bir kesintisiz sistem olarak yönetiyor.” dedi. Yeni modeli sergilemek için aşağıdaki videoyu paylaşan ve bu videoda Helix 02’nin güç verdiği insansı robotun bulaşık makinesini nasıl boşalttığını gözler önüne seren şirket, yeni modelin görme, dokunma ve hareket sensörlerinin hepsini tek bir sinir ağı üzerinden doğrudan motor sistemlerine bağladığını ve bunun ciddi performans artışı sunduğunu belirtiyor. Yeni hareket sistemini gerçek insanlardan aldığı verilerle eğiten şirket, yazılım tarafında gerçekten büyük iddialar ortaya koyuyor.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronomları, geliştirilen yeni bir yapay zeka aracından destek alarak 800’den fazla kozmik anomali keşfetti. Güncel yapay zeka sistemleri çok sayıda görseli analiz etme ve normalde gözden kaçan detayları tespit etme konusunda oldukça yüksek performans ortaya koyuyor. Bundan yararlanmak isteyen David O’Ryan ve Pablo Gómez, “AnomalyMatch” adını verdikleri bir yapay zeka aracı hazırladı. Hubble’ın kaydettiği görüntüler kullanılarak eğitilen araç, sadece iki buçuk günde 100 milyona yakın görüntü kesitini incelemiş ve 800’den fazla daha önce belgelenmemiş kozmik anomalinin tespit edilmesine aracılık etmiş. “Bilim insanları uzaydaki sıra dışı durumları bulmakta çok iyi olsalar da, Hubble’dan gelen veri o kadar fazla ki araştırmacıların tüm bunları elle ve ince detayına kadar incelemesi mümkün değil.” diyen ESA, sistemin çok büyük zaman kazancı sağladığını ve şimdiden yeni keşiflere ışık tutmaya başladığını belirtiyor.

Çinli bilim insanları, yüksek yoğunluklu devrelerin entegre edildiği insan saç telinden daha ince bir “fiber çip” geliştirmeyi başardı. Fudan Üniversitesi’nden Peng Huisheng ve Chen Peining liderliğindeki ekibin geliştirdiği fiber çip, aktarıldığı kadarıyla her santimetreye 100.000 transistör sığdırıyor ve esneme, bükülme ve kıvrılmaya dayanıklı yapısıyla benzersiz avantajlar sunuyor. “İnsan vücudu yumuşak dokulardan oluşuyor. Bu yüzden beyin-bilgisayar arayüzleri gibi gelişmekte olan alanlar, yumuşak ya da esneyebilen elektronik sistemlere ihtiyaç duyuyor.” diyen Huisheng, yapılan açıklamaya göre 10 yılı aşkın süredir aydınlatma, ekran ve enerji alanlarında kullanılabilecek işlevsel lifler geliştirmek üzerine çalışıyor. Beyin-bilgisayar arayüzleri (beyne takılarak sinyalleri algılayan sistemler), akıllı özelliklere sahip kıyafetler (iplik seviyesinde entegre ekranlar vb.) ve daha fazlası için yeni kapılar aralayacak fiber çipin, farklı nesnelerin dokunuşunu hassas bir şekilde simüle edebilen dokunsal eldivenleri mümkün kılabileceği de söyleniyor. Böyle bir eldivenin sanal gerçeklik alanında ya da gerçek doktorlar tarafından uzaktan kontrol edilen ameliyat robotlarında kullanılabileceği belirtiliyor.

Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS), önümüzdeki dönemde bir değişiklik olmazsa 2030 itibarıyla emekliye ayrılacak. Uzun yıllardır hizmet veren istasyon atmosfere kontrollü şekilde sokularak imha edilecek. ISS’nin yerini ise özel uzay istasyonları alacak. Günümüzde özel uzay istasyonu alanında çalışmalar yürüten Voyager Technologies, Axiom Space, Blue Origin ve Vast Space olmak üzere dört ana şirket bulunuyor. NASA’nın yılın sonlarına doğru çalışmalarına destek vermek amacıyla bu şirketlerden biri ya da ikisiyle anlaşma imzalayacağı aktarılırken, Vast Space’in ilk ticari uzay istasyonu olan Haven-1’i montaj aşamasına aldığı belirtiliyor. Daha önce 2026’nın ortasında yörüngeye çıkarılması planlanan ancak kalkışı son aşamada 2027’nin ilk çeyreğine ertelenen Haven-1, mürettebatlı ve bağımsız bir istasyon olarak tasarlanıyor. Şirketin açıklamasına göre bu istasyon birden fazla modülden oluşacak daha büyük Haven-2 uzay istasyonuna giden yolun ilk adımı olma özelliğini taşıyor. Şirket, ISS’in gerçek halefi olarak gördüğü Haven-2’de sürekli olarak astronotların bulunacağını belirtiyor.

Eski Google CEO’larından milyarder Eric Schmidt ve eşi Wendy Schmidt’in kurduğu vakıf Schmidt Sciences, Amerikan Astronomi Topluluğu toplantısında astronomi dünyası için önemli bir yatırım planı duyurdu. Schmidt Sciences, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu’ndan daha küçük, Hubble Uzay Teleskobu’ndan ise daha büyük aynaya sahip (3,1 metre) olacak Lazuli isimli bir “özel” uzay teleskobuna fon sağlayacak. Buna ek olarak üç farklı yer tabanlı gözlemevi (Argus Array, Deep Synoptic Array ve Large Fiber Array Spectroscopic Telescope) için de yatırım yapacağını duyuran vakıf, uzay teleskobunun geniş alan kamerası, geniş bantlı tümleşik alan spektrografı ve bir koronagraf düzeneğine sahip olacağını belirtiyor. Güneş dışı gezegenlerden süpernovalara kadar her şeyi incelemek için kullanılacak Lazuli ile elde edilen verilerin herkese açık olarak paylaşılacağını duyuran Schmidt Sciences, projeleri 2030’dan önce hazır hâle getirmeyi hedefliyor.

Elon Musk’ın başarılı özel uzay şirketi SpaceX, Starlink uydu ağında önemli bir güncellemeye gidiyor. SpaceX bünyesindeki Starlink projesinin Mühendislikten Sorumlu Başkan Yardımcısı Michael Nicolls X hesabından yaptığı açıklamada, uydu güvenliğini artırmak için yaklaşık 4.400 Starlink uydusunun irtifasını 550 kilometreden 480 kilometreye indireceklerini duyurdu. “500 kilometrenin altında daha az enkaz (uzay çöpü) ve uydu bulunduğu için çarpışma ihtimali ciddi oranda azalacak.” diyen Nicolls, “Starlink uyduları oldukça yüksek güvenilirliğe sahip. Şu anda 9.000’den fazla aktif uydu arasında yalnızca 2 adet bozuk uydumuz bulunuyor. Yine de bir uydu yörüngede arızalanırsa olabildiğince hızlı şekilde yörüngeden çıkmasını istiyoruz. Bu yüzden irtifaları azaltacağız.” ifadelerine yer verdi. Michael Nicolls, daha önce başka bir açıklama ile gündeme gelmişti: “Uydu operatörleri, uydularının yörünge verilerini paylaşmadığında, uzayda tehlikeli derecede yakın geçişler yaşanabiliyor.” diyen Nicolls, Çin’den yapılan bir kalkışa yönelik olarak şunları söylemişti: “Birkaç gün önce Çin’in kuzeybatısındaki Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi’nden yapılan bir kalkışla alçak dünya yörüngesine dokuz farklı uydu […]

Elon Musk’ın başarılı özel uzay şirketi SpaceX, X üzerinden yaptığı açıklamaya göre Starlink’i 2025 yılında 35’ten fazla yeni pazara açtı.“Bu yıl Starlink’i 35’ten fazla yeni pazarda devreye aldık ve şu anda toplam 3,2 milyar insanın yaşadığı 155’ten fazla ülkede/bölgede hizmet sağlıyoruz.” diyen SpaceX, Türkiye’ye henüz açılmayan uzaydan internet servisinin ortalama 200 Mbps indirme ve 30 Mbps yükleme hızlarıyla görev yaptığını açıkladı. “2025 yılında Starlink ağını büyütmek için 120’den fazla Falcon 9 görevi yürütüldü ve sisteme 270 Tbps’nin üzerinde yeni kapasite eklendi.” diyen şirket, daha önceki açıklamasında “Starlink, 155 ülkede 9 milyondan fazla kullanıcıyı uzaydan yüksek hızlı internetle buluşturuyor. Dünyanın dört bir yanındaki tüm müşterilerimize teşekkür ederiz!” ifadelerine yer vermişti.

Milyarder Elon Musk’ın sağlık tarafına odaklanan şirketi Neuralink, 2026 yılı için önemli planlar yapıyor. Elon Musk’ın X üzerinden verdiği bilgiye göre Neuralink, beyin implantının yüksek hacimli üretimine 2026 yılında başlamayı hedefliyor. Şirket, tamamen otomatikleştirilmiş cerrahi operasyon sürecini de 2026 bitmeden önce devreye almayı amaçlıyor. İnsanların yapay sinir ağları aracılığıyla bilgisayar, robot ya da diğer elektronik ürünleri kontrol edebileceği bir düzeye ulaşması için çalışan Neuralink, bu amaçla “Link” adını verdiği bir ürün kullanıyor. Link, özel olarak geliştirilen çok hassas bir robot yardımıyla insan kafatasına entegre ediliyor. Beyin sinyallerini toplayıp elektronik cihazlara aktarabilen Link, Elon Musk tarafından bir Fitbit ürününe benzetiliyor. X üzerinde yapılan paylaşıma göre şu anda 12 kişi Neuralink implantına sahip. Şirkete göre bu kişilerin beyin implantlarıyla geçirdiği toplam süre 2.000 günü buldu ve şimdiye kadar 15.000 saati aşkın kullanım kaydedildi. “Katılımcılarımızla birlikte beyin–bilgisayar arayüzlerinin neleri mümkün kılabileceğini keşfetmeye devam etmek için sabırsızlanıyoruz.” denilen sistem, dikkat çekmeye devam ediyor.

Rusya’nın, Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX şirketine ait Starlink uydularını vurabilecek bir silah sistemi geliştirdiği iddia ediliyor.